Świtkowski (Suszyński-Świtkowski) Adam August Józef (1899–1966), prawnik, major Wojska Polskiego, podpułkownik armii Stanów Zjednoczonych.
Ur. 23 III w Krakowie, był synem Stanisława (zm. przed 1917) i Marii Reginy z domu Neuwert.
Od r. 1910 uczył się Ś. w krakowskim I Gimnazjum św. Anny, gdzie w r. 1912 wstąpił do 1. Drużyny Skautów im. Tadeusza Kościuszki.
Uczestniczył w ćwiczeniach wojskowych Polskich Drużyn Strzeleckich i Polowych Drużyn Sokolich. Po wybuchu pierwszej wojny światowej pełnił od 16 VIII do 8 XI 1914 służbę kurierską przy Dep. Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego. Dn. 28 XII 1916 wstąpił do 1. pp I Bryg. Leg. Pol. i służył od 2 I 1917 w 6. komp. 2. baonu, a następnie w 1. p. artyl. (od 21 II t.r. w 1. baterii stacjonującej w Górze Kalwarii, od 15 VI w 4. baterii 2. dyonu). Podczas kryzysu przysięgowego, jako niezdolny do służby wojskowej, został 10 VII 1917 zwolniony z Leg. Pol.; wstąpił mimo to 20 VIII t.r. do armii austro-węgierskiej, do rezerwy kancelaryjnej oddz. sztabowego 16. Dowództwa Okręgu Obrony Krajowej, po czym od 25 X służył w dowództwie Generalnego Gubernatora w Lublinie. Po zdaniu 20 XII matury w I Gimnazjum św. Anny został w lutym 1918 przeniesiony do Krakowa, gdzie podjął studia na Wydz. Filozoficznym UJ; równocześnie pełnił służbę kancelaryjną w Dyrekcji Generalnej Poczty Polowej, a od 4 V t.r. w Komendanturze Wojskowej, z której 6 VI został zwolniony.
Dn. 6 XI 1918 wstąpił Ś. w Krakowie jako kapral do 2. komp. Baonu Akademickiego. Studia kontynuował na Wydz. Prawa i Administracji UJ. Przeniesiony 14 II 1919 do 3. p. artyl. wałowej, walczył w wojnie polsko-ukraińskiej, podczas której 18 V t.r. zachorował i leczył się w szpitalach we Lwowie i Krakowie. Dn. 1 VII awansował na podchorążego, a 25 IX na podporucznika. Po wyjściu ze szpitala 11 X służył kolejno w baterii zapasowej 6. p. artyl. polowej, Kolumnie Zapasowej nr 6 Dowództwa Wojsk Automobilowych Okręgu Generalnego w Krakowie oraz 1. p. artyl. górskiej z przydziałem do jego baterii zapasowej w Nowym Targu. W czasie wojny polsko-sowieckiej uczestniczył w sierpniu 1920 w bitwie warszawskiej, m.in. w rejonie Małkini oraz pod Radzyminem i Ossowem; od 18 VIII t.r. ponownie leczył się w szpitalu. Awansowany 21 XII na porucznika (ze starszeństwem z 20 IV 1920), został 23 XII t.r. bezterminowo urlopowany. Studiując równocześnie w krakowskiej Szkole Nauk Politycznych, zdał 14 XI 1922 państw. egzamin prawniczy, a 14 IX 1923 uzyskał absolutorium na Wydz. Prawa UJ. T.r. otrzymał przydział do Ekspozytury nr 4 Oddz. II Sztabu Generalnego w Krakowie; między lipcem a listopadem przebywał na placówce wywiadu za granicą. Mianowany 19 IX oficerem zawodowym, służył od 17 XI w 1. p. artyl. ciężkiej w Modlinie; 6 XII objął w Ekspozyturze nr 4 Oddz. II Sztabu Generalnego w Krakowie obowiązki referenta ewidencyjnego. Awansowany 17 XII 1924 na kapitana (ze starszeństwem z 15 VIII t.r.), został w r. 1925 nieetatowym zastępcą szefa Ekspozytury nr 4 mjr. Adama Studenckiego; w czasie służby zapadał na zdrowiu i kurował się m.in. w Sanatorium Czerwonego Krzyża w Zakopanem. Dn. 16 XII t.r. został skierowany na staż w 21. p. artyl. polowej, ale ze względu na słabe zdrowie i braki w wyszkoleniu przeniesiono go 27 V 1926 do służby kancelaryjnej w pułku. Rozpoczętego 12 III 1927 kursu w Szkole Strzelania Artylerii w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Toruniu nie ukończył z powodu choroby płuc; w okresie 15 IV – 30 VIII t.r. przebywał na leczeniu w Toruniu. Skierowany do sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu nr V w Krakowie, był od 31 VIII referentem personalnym w Wydz. Ogólnym, a od 16 XI kierownikiem składnicy map. Dn. 13 VI 1928 uzyskał na UJ dyplom magistra praw, a 21 XI t.r. stopień doktora; 7 XII 1933 zdał egzamin na notariusza przy Sądzie Okręgowym w Warszawie.
Dn. 22 VIII 1928 został Ś. formalnie referentem Referatu Lądowego Wydz. Wojskowego Komisariatu Generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku, a faktycznie oficerem, kierowanej przez kpt. Jana Henryka Żychonia, eksterytorialnej Ekspozytury nr 7 Oddz. II Sztabu Generalnego w Gdańsku, od początku r. 1930 w Bydgoszczy. Dn. 10 VI t.r. objął kierownictwo Samodzielnego Referatu Informacyjnego (kontrwywiad) przy Dowództwie Okręgu Korpusu nr V w Krakowie. Zdobył tu uznanie przełożonych: gen. Aleksandra Narbutt-Łuczyńskiego, ppłk. Zygmunta Berlinga, ppłk. Tadeusza Pełczyńskiego oraz mjr. dypl. Stefana Mayera i 28 XII 1931 został przeniesiony jako referent do Centrali polskiego wywiadu wojskowego, gdzie 18 VI 1932 objął po kpt. Władysławie Stanaku kierownictwo Referatu «Zachód» Wydz. IIa (Wywiad Ofensywny) Wydz. II (Wywiadowczego) Oddz. II Sztabu Głównego WP. Jako szef wywiadu głębokiego ofensywnego na III Rzeszę był negatywnie nastawiony do kierownika placówki wywiadu strategicznego w Berlinie «In.3» rtm. Jerzego Sosnowskiego, uważając, że jest on inspirowany przez kontrwywiad niemiecki. Ś. opowiadał się za siecią placówek oficerskich umieszczonych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych RP. Po przekroczeniu granicy wieku dla oficerów w stopniu kapitana został 31 VII 1937 przeniesiony do korpusu osobowego oficerów administracji; w r. 1938 awansował na majora (ze starszeństwem z 19 III t.r.). Dn. 18 III 1939 przekazał swoje stanowisko w Oddz. II następcy, mjr. Tadeuszowi Szumowskiemu, i 1 IV t.r. rozpoczął sześciomiesięczną praktykę w MSZ; 10 VII został w WP przeniesiony do rezerwy.
Po wybuchu drugiej wojny światowej, 1 IX 1939, objął Ś. stanowisko konsula generalnego w Zagrzebiu oraz kierownictwo placówki wywiadowczej «Zagrzeb», podległej Ekspozyturze «Budapeszt» (w ramach rozwinięcia mobilizacyjnego sieci placówek Oddz. II). W związku z przeniesieniem polskich władz państw. do Paryża, został tam wezwany i 1 XI t.r. przekazał placówkę konsularną Mieczysławowi Grabińskiemu. Po przybyciu do Paryża złożył podanie o przyjęcie do WP, które zostało odrzucone. W grudniu otrzymał stanowisko urzędnika do specjalnych zleceń w Konsulacie Generalnym RP w Marsylii; zajmował się m.in. poborem do WP. Wobec klęski wojennej Francji ewakuował się w czerwcu 1940 przez Hiszpanię do Portugalii, gdzie po raz kolejny odrzucono jego starania o przyjęcie do wojska; został także zwolniony ze służby dyplomatycznej.
Ś. wyjechał do Kanady i w Montrealu zatrudnił się w przemyśle zbrojeniowym, a następnie w Cartierville (Quebec) ukończył Szkołę Lotniczą. W październiku 1941 został współpracownikiem Ekspozytury «Estezet» Oddz. II Sztabu Naczelnego Wodza działającej na terenie Ameryki Północnej, a w maju 1942 został przyjęty do czynnej służby wojskowej w Polskich Siłach Zbrojnych (z mocą wsteczną, od października 1941). W styczniu 1943 przybył do Wielkiej Brytanii i podjął wykłady w Szkole Oficerów Wywiadu w Glasgow. T.r. występował jako świadek przed Sądem Morskim w Londynie w tzw. sprawie mjr. Żychonia. W kwietniu t.r. objął kierownictwo sześcioosobowej Sekcji Polskiej w Połączonym Zespole ds. Ordre de Bataille przy Biurze Studiów MI6 w Londynie; w tej strukturze stał na czele 3. i 4. Sekcji Studiów Wywiadu Wojskowego (MIRS 3 i 4, London Branch). Od kwietnia 1943 do października 1944 odpowiadał za współpracę z Polską Organizacją Walki o Niepodległość «Monika» na terenie Francji, a na polecenie płk. Stanisława Gano opracował projekt pracy wywiadowczej na Niemcy. W kierowanym przez płk. Gano Oddz. Informacyjno-Wywiadowczym Sztabu Naczelnego Wodza był od listopada 1943 do czerwca 1944 szefem siedmioosobowej Sekcji Łącznikowej «B» przy brytyjskim Naczelnym Dowództwie. Skierowany w sierpniu 1944 do Ambasady RP przy Komitecie Wolnej Francji w Algierze, objął obowiązki oficera łącznikowego płk. Gano przy francuskim wywiadzie, najpierw w Algierze, a od 13 X t.r. w Paryżu. Od mjr. Mieczysława Zygfryda Słowikowskiego przejął 1 IX agendy Ekspozytury Oddz. II «Afryka Północna». Odwołany w lipcu 1945 do Londynu, służył do września 1946 w Centrali polskiego wywiadu, po czym 26 XI t.r. został zdemobilizowany. W tym samym miesiącu został analitykiem ds. politycznych i gospodarczych amerykańskiej agencji wywiadowczej Central Intelligence Group w Paryżu (od lipca 1947 Central Intelligence Agency). W organizacji tej pracował następnie w USA (1947–8), w okupowanej Austrii w Salzburgu (1948–9) i ponownie w USA (od r. 1949). W armii amerykańskiej uzyskał stopień podpułkownika. W lipcu 1951 zakończył pracę w wywiadzie. Zamieszkał w Nowym Jorku i pracował w firmie chemicznej «Chemstrand Company». Zmarł w r. 1966 w Nowym Jorku. Był odznaczony m.in. Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasług II kl., Srebrnym Krzyżem Zasługi (1931), Krzyżem Niepodległości (1932), estońskim Krzyżem Kaitsellid Valgerist III kl. (1932), czeskim Krzyżem Kawalerskim Orderu Białego Lwa V kl. (1934) oraz francuskim Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej V kl. (1936).
Ś. rodziny nie założył.
Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae, Kr. 2014 III; – Gondek L., Wywiad polski w III Rzeszy. Sukcesy i porażki, W. 2011; Kołakowski P., Czas próby. Polski wywiad wojskowy wobec groźby wybuchu wojny w r. 1939, W. 2012; Majzner R., Attachaty wojskowe Drugiej Rzeczypospolitej 1919–1945. Strukturalno-organizacyjne aspekty funkcjonowania, Częstochowa 2014; tenże, Polski wywiad wojskowy wobec polityki III Rzeszy 1933–1939. Militarne aspekty polityki III Rzeszy w świetle analiz Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, Tor. 2006; Majzner R. i in., W labiryncie oskarżeń. „Sprawa majora Żychonia” przed Morskim Sądem Wojennym w Londynie 1942–1943, Częstochowa 2015; Paduszek K., Z początków wywiadu II RP – kadra oficerów służby zewnętrznej Oddziału II SGWP, w: Sukcesy i porażki wywiadu polskiego 1918–1945, Red. R. Majzner, Częstochowa 2014; Pepłoński A., Kontrwywiad II Rzeczypospolitej, W. 2002; tenże, Wojna o tajemnice. W tajnej służbie Drugiej Rzeczypospolitej, Kr. 2011; tenże, Wywiad a dyplomacja II Rzeczypospolitej, Tor. 2004; tenże, Wywiad Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939–1945, W. 1995; Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej. T. 1: Ustalenia Polsko-Brytyjskiej Komisji Historycznej, Red. T. Dubicki i in., W. 2004; Prus J., Projekt mjr. Adama Świtkowskiego organizacji polskiego wywiadu na Niemcy z 1944 roku, „Niepodległość” T. 23: 1990 s. 182–236; Skóra W., Działalność gdańskiej ekspozytury polskiego wywiadu wojskowego w latach 1920–1930, P. 2011; tenże, Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej, organizacja, kadry i działalność, Tor. 2006; Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, Red. P. Skubisz, W. Skóra, Szczecin 2012–16 I–III; Sukcesy i porażki wywiadu polskiego 1918–1945, Częstochowa 2014; Ulatowski Ł., Berlińska placówka wywiadowcza „In.3” (1926–1934). Oddział II i działalność majora Jerzego Sosnowskiego w Niemczech, W. 2016; Woźny A., Niemieckie przygotowania do wojny z Polską w ocenach polskich naczelnych władz wojskowych w latach 1933–1939, W. 2000; Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z działalności Oddziału II SG WP, Red. T. Dubicki, Łomianki 2010–11 I–II, 2013 III; – Dziennik personalny MSWojsk., 1931 nr 2, 1932 nr 8, 1934 nr 14; Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej. T. 2: Wybór dokumentów, Oprac. J. S. Ciechanowski, W. 2005; Sprawozdanie dyrektora Gimnazjum Nowodworskiego czyli św. Anny w Krakowie za r. szk. 1917, Kr. 1917 s. 8, 23; toż za r. szk. 1918, Kr. 1918 s. 16, 18; – CAW: Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeń, sygn. 1769/89/5012 (akta personalne), Wojsk. Biuro Badań Hist., sygn. IX.1.2.51 (Sprawozdanie Ś-ego, sam. ref. «Zachód» Oddz. IIgo Sztabu Głównego 18.6.32–18.3.39, 23 II 1943), sygn. MID I/2/47 (Sprawozdanie Ś-ego złożone przed sądem Polowym Dowództwa I Korpusu Panc.-Motorowego z 23 II 1943); IPN w W.: sygn. BU 2567/11 (akta personalne), sygn. BU 01236/1417 t. 4 (Protokół przesłuchania podejrzanego J. A. Niezbrzyckiego, K.W. 31/42, Londyn 29 IV 1942) k. 17.
Daniel Koreś